Diyabet ve Metabolik Sendromda Beslenme Danışmanlığı

Diyabette en sık gördüğüm sıkışma şu: hekim karbonhidratı azaltmanızı söylüyor, internet birbirini tutmayan on ayrı liste veriyor, elinizdeki ilaç kutusunun bütün bunlarla nasıl bir ilişkisi olduğunu kimse anlatmıyor. Yıllardır takip ettiğim danışanlarda en çok zarar veren şey yanlış besin seçimi değil, ilaçtan bağımsız kurulmuş bir beslenme düzeni oldu. Karbonhidrat düşerken doz olduğu gibi kalınca kan şekeri beklenmedik yerlere iniyor ve insanlar bunu kendi başarısızlıkları sanıyor.

İlaç Saatiyle Tabak Birlikte Kurulur

Buradaki iş bir liste vermek değil, sizin ilaç şemanızla uyumlu bir gün kurmak. Metformin kullanıyorsanız öğünle ilişkisi, mide yakınması yapıyorsa dağılımı; GLP-1 grubu bir ilaç kullanıyorsanız mide boşalmasının yavaşlaması yüzünden porsiyon ve öğün aralığı; SGLT-2 grubunda sıvı alışkanlığı değişir. Aynı tanıyı taşıyan iki kişiye aynı plan çıkmaz, çünkü ikisinin reçetesi ve çalışma saatleri aynı değildir.

Elimdeki ikinci girdi ölçüm kaydınız. Tek bir açlık değeri bana pek bir şey söylemiyor; hangi öğünden sonra yükseldiği, sabahları mı yoksa akşamları mı dalgalandığı, hafta içiyle hafta sonu arasındaki farkın ne olduğu söylüyor. Pratikte en sık düzelttiğim şey öğün sırası ve akşam saatleri oluyor: geç yenen yemek ve gece atıştırması gittiğinde sabah değerleri çoğu danışanda kendiliğinden yerine oturuyor.

Metabolik sendrom tanısı almışsanız tablo tek başına şekerden ibaret değil: bel çevresindeki artış, karaciğerdeki yağlanma, tansiyon ve kan yağları aynı zeminden besleniyor. Planı da yalnız kan şekerine göre kurmuyorum: eklenmiş şeker ve şekerli içecek tarafı, akşam öğününün saati ve gün içindeki hareket birlikte ele alınıyor. Danışanlarımda en görünür değişim çoğu zaman tartıda değil bel ölçüsünde ve öğleden sonraki enerji çöküşünün kaybolmasında oluyor.

Vardiyalı çalışıyorsanız ya da uzun süre yemek yemeden kalmanız gereken bir düzeniniz varsa bunu baştan konuşuyoruz. Öğün atlamak birçok danışanda sonraki öğünde daha büyük bir dalgalanmaya yol açıyor; şeker düşüren ilaç kullanan biri içinse ayrıca risk taşıyor. Oruç, seyahat ve düğün gibi düzeni bozan dönemleri de plan içinde ayrıca kuruyorum, çünkü asıl zorluk olağan günlerde değil bu günlerde çıkıyor.

Hangi besinin kan şekerini ne kadar yükselttiğini, glisemik yükün nasıl hesaplandığını ve insülin direncinin arkasındaki mekanizmayı burada tekrarlamıyorum; o dökümleri insülin direnci diyeti ve tip 2 diyabet beslenmesi rehberlerinde topladım. Buradaki iş o bilgiyi sizin mutfağınıza, bütçenize ve iş düzeninize indirmek.

Hipoglisemi Sınırı: Karbonhidrat Düşerken Doz Aynı Kalmaz

Sayfadaki en önemli cümle bu bölümde. İnsülin ya da sülfonilüre grubu bir ilaç kullanıyorsanız karbonhidrat yükünüz düşerken dozunuz aynı kaldığında ilk haftalarda kan şekeriniz fazla düşebilir. Onun için plan hekiminizle eş güdümlü başlatılır, ölçüm sıklığı geçici olarak artırılır ve neyi ne zaman ölçeceğinizi baştan konuşuruz. Dozu diyetisyen değil hekiminiz değiştirir. Kendi kararınızla ilacı bırakmayın, atlamayın, azaltmayın.

Kontrol düzeldikçe hekiminizin doz azaltmayı gündeme alması olağandır; benim işim o görüşmeye elinizde düzgün bir kayıtla gitmenizi sağlamak. Bunun tersi de geçerli: değerler beklediğimiz gibi gitmiyorsa ısrar etmek yerine planı değiştiririm ve tabloyu hekiminize iletmenizi isterim. Beslenme burada tedavinin yanında yürüyen bir parça, tek başına bir tedavi değil.

Bunlar beslenme konusu değil, doğrudan hekim işidir: terleme, titreme, çarpıntı ve ani bilinç bulanıklığıyla gelen düşük şeker atağı; bilinç kaybı; günler süren yüksek şekerle birlikte bulantı, kusma ve derinleşen soluk alıp verme; iyileşmeyen ayak yarası; birden bozulan görme. Bunların herhangi birinde plan beklemez; hekiminize ya da acile başvurulur.

Süreçte Size Ne Ulaşıyor?

• Tahlillerinize, ölçüm kayıtlarınıza ve ilaç saatlerinize göre kurulmuş kişiye özel program, yanında pratik tarifler.
• Fotoğraflı öğün analizi: tabağın fotoğrafını gönderiyorsunuz, ne yediğinizi tarif etme yükü kalkıyor.
• İki haftada bir sesli görüşme, arasında WhatsApp üzerinden yazışma desteği.
• Bel çevresi ve vücut ölçüsü takibi. Tartıdan çok ölçünün ve ölçüm kayıtlarının yönüne bakarız.
• Yeni tahlil ya da yeni ilaç geldiğinde planın aynı hafta güncellenmesi.

Kapsam üç pakette de aynıdır; paketler arasında yalnızca süre ve ücret değişir, görüşme sıklığı değişmez. Görüşmeler sesli yapılır, görüntülü görüşme yoktur. Süreç baştan sona çevrim içi yürür. Ödeme havale/EFT ile alınır, ücret iadesi yapılmaz.

Kapsam Dışı Bıraktığım Tablolar

Prediyabet, tip 2 diyabet, metabolik sendrom ve gebelik diyabeti sonrası izlem gerektiren yetişkinlerle çalışıyorum; ortak şart hekim takibinizin sürüyor olması. Duracağım yerler de belli. Hastane yatışı ve akut dönem ayaktan beslenme danışmanlığıyla yürütülmez. Aktif gebelikteki şeker yüksekliği kendi izlem düzenine sahiptir ve o süreç kadın hastalıkları ile birlikte yürür. Diyabetik ayak yarası ve ilerlemiş göz tutulumu öncelikle ilgili hekimin işidir. Tip 1 diyabette insülin yaşamsaldır; beslenme onun yerine geçmez ve plan endokrinoloji takibinin üstüne kurulur.

Metabolik sendromda tansiyon ve kolesterol tarafı ağır basıyorsa süreci oradan yürütmek daha doğru oluyor: tuz, potasyum ve doymuş yağ dengesini tansiyon ve kolesterol danışmanlığı başlığında ayrıca ele alıyorum. Böbrek fonksiyonu düşmüşse protein tarafı da ayrı kurulur ve o kararı güncel tahlilleriniz görülmeden vermem.

Nereden Başlıyoruz?

WhatsApp üzerinden başvurunuzu ücretsiz iletebilirsiniz; ilk talebinizi asistanımız alır. Anamnez formunu gönderiyorum; siz son tahlillerinizi, reçeteli ilaç listenizi ve varsa evde tuttuğunuz ölçüm kayıtlarını geri gönderiyorsunuz. Anamnez değerlendirmesinde hiçbir şey reçete edilmez, hiçbir dozla oynanmaz; tablonun bu programa uygun olup olmadığına birlikte bakarız. Elinizde güncel tahlil yoksa hangi tetkikleri hekiminizden isteyeceğinizi söylüyorum; sonuçlar gelmeden program yazmıyorum.

Program birkaç iş günü içinde elinize ulaşıyor. Sonrasında iki haftada bir sesli görüşüyoruz ve baktığımız şey tek bir değer değil yön oluyor: dalgalanmanın azalıp azalmadığı, hangi öğünün hâlâ sorun çıkardığı, bel çevresinin nereye gittiği, ilacın tolere edilip edilmediği ve planın gerçekten sürdürülebilir olup olmadığı. Süre paketle belirlenir; hangi sürenin size uyduğuna anamnez değerlendirmesinde birlikte karar veririz.