IBS, IBD ve SIBO'da Beslenme Danışmanlığı

Bağırsak tarafında danışanlarımın çoğu bilgiyle değil, çelişkiyle geliyor. Bir listede yasak olan besin başka listede serbest; bir kaynak eliminasyonu uzatmayı öneriyor, diğeri kısaltmayı. Aşağıda anlattığım şey o listelerden bir yenisi değil: sizin kendi tablonuzu nasıl ayırdığım ve bu sürecin gastroenteroloji takibinizin neresinde durduğu.

Raporunuz Normal Çıktıysa Süreç Nerede Başlıyor?

Endoskopi ya da kolonoskopi raporunun temiz gelmesi şikâyetinizin yok sayılması demek değil. Fonksiyonel tablolarda bulgular normal görünürken semptomlar gerçek olur; o noktada elimizde tek somut veri kalır: sizin kaydınız. Süreç bu yüzden raporunuzla, ilaç ve takviye listenizle, varsa hekiminizin istediği tahlil sonuçlarıyla ve birkaç günlük öğün-şikâyet kaydıyla başlıyor. Hangi tetkikin isteneceğine hekiminiz karar veriyor; ben gelen sonucu beslenme açısından okuyorum.

Şikâyetin ağırlığı mide tarafındaysa, yani yanma, erken doyma ve epigastrik ağrı öndeyse, süreci mide tablosuna göre beslenme başlığından yürütmek daha verimli. Gaz, şişkinlik ve dışkılama düzeni öndeyse bu sayfadaki danışmanlık uygun. İkisi birlikteyse hangisinin öncelikli olduğunu anamnez değerlendirmesinde birlikte belirliyoruz.

Atak Dönemi mi, Sakin Dönem mi? Plan Ona Göre

Crohn ve ülseratif kolitte tek bir plan yok; dönem planı belirliyor. Sakin dönemde iş çeşitliliği geri kazanmak, eksilen mikro besinleri sofradan kapatmak ve uzun vadede sürdürülebilir bir düzen kurmak. Atak döneminde ise öncelik değişiyor: kısıtlama artıyor, öğün sıklığı değişiyor ve amaç kilo ile kas kaybını durdurmak oluyor. Ağır atakta ya da hastane yatışında beslenme servisteki ekibin işidir; ayaktan plan yazmıyorum.

SIBO tarafında da benzer bir ayrım var: nefes testi ve tedavi kararı hekiminizin, sofra tarafı benim. Testin ne anlama geldiğini ve neden tekrar edebildiğini SIBO rehberinde yazdım; buradaki iş, tedavi sonrası dönemde sofrayı yeniden açmak ve nüksü erken fark etmek.

Eliminasyon Takvimini Kim Kapatıyor?

Bağırsak tarafında en sık gördüğüm hasar, eliminasyonun başlatılması değil kapatılmaması. Kısıtlama rahatlattığı için insan bırakmak istemiyor; oysa sıkı fazın uzaması bağırsak florasını fakirleştiriyor ve tabloyu okunamaz hale getiriyor. Sıkı fazın ne kadar sürebileceğini ve neden bir üst sınırı olduğunu FODMAP rehberinde ayrıntılandırdım.

Burada sattığım şey o takvimi başlatmak değil, zamanında kapatmak. Yeniden ekleme fazında hangi grubun hangi sırayla deneneceğine, ne kadar bekleneceğine ve bir tepki çıktığında ne yapılacağına birlikte karar veriyoruz; kayıt olmadan bu faz tahmine dönüşüyor ve genellikle yarıda kalıyor. Gerekiyorsa bir grubun kalıcı olarak dışarıda kalmasına da karar veriyoruz, ama bu karar semptom kaydına dayanıyor, korkuya değil.

Takip Neyin Üstüne Kuruluyor?

Sürecin içinde şunlar var: size özel program ve hazırlaması kolay tarifler, fotoğraflı öğün analizi, 2 haftada bir sesli görüşme, aralarda WhatsApp üzerinden yazışma desteği, kilo ve vücut ölçümü takibi. Görüşmelerin omurgası tek soru: hangi öğünden sonra ne oldu? Şikâyet günlüğü ile öğün fotoğrafları yan yana konduğunda tetikleyici çoğu zaman tahmin edilenden farklı çıkıyor.

İlk iki hafta çoğu zaman kısıtlamayla değil, mevcut düzeni görünür kılmakla geçiyor. Bağırsak tarafında en pahalı hata, tetikleyiciyi yanlış tahmin edip sofradan gereksiz bir grubu çıkarmak; kayıt olmadan bu tahmin neredeyse kaçınılmaz oluyor. İlk sesli görüşmede bir liste vermiyorum; birlikte okuyoruz: hangi öğün atlanıyor, ne zaman aceleyle yeniyor, şikâyet gerçekten yemekten sonra mı çıkıyor yoksa stresli günlerde mi yoğunlaşıyor. Programın ilk sürümü bu okumadan sonra yazılıyor.

Kapsam üç pakette de aynı; paketler arasında yalnızca süre ve ücret değişir, görüşme sıklığı değişmez. Görüşmeler sesli yapılır, görüntülü görüşme yoktur. Süreç baştan sona çevrim içi yürür. Ödeme havale/EFT ile alınır, ücret iadesi yapılmaz.

Reçete Etmediğim Şeyler

Antibiyotik, antimikrobiyal ürün ya da bağırsak motilitesine yönelik ilaç önermiyorum; bunlar hekiminizin alanında ve bir diyetisyenin karar vereceği başlıklar değil. Takviye ve probiyotik tarafında da ürün ya da doz yazmıyorum: kullandığınız şemayı kayda alıyorum, günün içine öğün ve ilaç saatleriyle çakışmayacak biçimde yerleştiriyorum, sofradan gelen karşılıklarını planlıyorum ve bir etkileşim ihtimali gördüğümde hekiminize sormanızı istiyorum.

Tanı koymuyorum, tetkik istemiyorum ve gelen sonucu tıbbi olarak yorumlamıyorum. Biyolojik ajan, kortizon ya da başka bir ilacın dozuna dair karar tamamen hekiminize ait; ben o tedavinin yanında sofrayı kuruyorum.

Ne Zaman Beklemeden Hekime Gidilir?

Bazı belirtilerde beslenme değişikliği beklemeye alınır: dışkıda kan ya da siyah katran görünümü, istemsiz ve açıklanamayan kilo kaybı, geceleri uykudan uyandıran karın ağrısı, ateşle birlikte giden ishal, sürekli kusma ya da yeni başlayan yutma güçlüğü. Bunlarla birlikte demir eksikliği anemisi varsa ya da ailede kolon kanseri öyküsü bulunuyorsa öncelik hekim değerlendirmesidir. Anamnez değerlendirmesinde böyle bir tablo görürsem süreci açmıyor, önce hekiminize yönlendiriyorum.