Düşük FODMAP diyeti, belirli karbonhidratların miktarını kısa süre azaltıp ardından toleransı ölçerek besinleri geri ekleme yaklaşımıdır. Kalıcı bir yasak listesi veya kilo verme diyeti değildir. Hekim tarafından IBS tanısı konmuş kişilerde, uygun görüldüğünde diyetisyen eşliğinde uygulanır; herkeste aynı sonuç alınmaz. [1]
FODMAP diyetine ne zaman ihtiyaç duyulur?
FODMAP; fermente olabilen oligosakkarit, disakkarit, monosakkarit ve poliollerin kısaltmasıdır. Laktoz, fruktanlar ve bazı şeker alkolleri bu gruplarda yer alır. Listeyi öğrenmekten önce, yakınmaların beslenmeyle ilişkisini ve hangi değişikliğe ihtiyaç olduğunu netleştirmek gerekir. [2]
IBS’de başlangıç genellikle düzenli öğünler, yeterli sıvı ve kişinin toleransına uygun lif düzenidir. Şikâyetler bunlara rağmen sürüyorsa daha ayrıntılı kısıtlamalar değerlendirilir. IBS’de ilk beslenme düzenlemeleri ayrı rehberde yer alıyor; burada düşük FODMAP uygulamasının öğünlere nasıl çevrileceğine odaklanıyoruz. [3] [4]
Diyet kaç hafta sürer? Üç aşamayı ayırın
| Aşama | Amaç | Süreyi nasıl düşünmeli? |
|---|---|---|
| Kısa deneme | Yüksek FODMAP seçenekleri, uygun düşük FODMAP alternatifleriyle değiştirerek yakınmaları izlemek. | Genellikle 2–6 hafta; süresiz kısıtlama değildir. |
| Yeniden ekleme | Belirli grupları planlı ve ayrı denemelerle değerlendirerek tolere edilen miktarı öğrenmek. | Takvim yanıtınıza göre düzenlenir; tüm besinleri bir günde geri eklemek değildir. |
| Kişiselleştirme | Tolere edilenleri düzenli beslenmeye döndürmek, gereksiz kısıtlamaları kaldırmak. | Uzun vadede mümkün olan en çeşitli düzen; tolerans zamanla tekrar değerlendirilebilir. |
Monash yaklaşımında ilk deneme 2–6 haftadır. Yeniden ekleme çoğu kişide yaklaşık 6–8 hafta alabilse de bir bitiş tarihi herkese uymaz. İlk aşamada fayda görülmüyorsa listeyi giderek daraltmak yerine plan ve diğer olası etkenler yeniden değerlendirilir. [5] [1]
Ne yenir, ne azaltılır? Porsiyona göre besin değişimleri
“Yasaklar” diye kaydedilen bir tablo, miktarı ve hazırlanışı göstermiyorsa eksik kalır. Aynı besin küçük porsiyonda başka, büyük porsiyonda başka değerlendirilebilir. Aşağıdaki tablo alışveriş ve yemek kurma örnekleridir; güncel, test edilmiş porsiyonlar için Monash besin rehberi ve kişisel plan esas alınır. [2]
| Öğündeki seçenek | Denenebilecek değişim | Sınır veya etiket kontrolü |
|---|---|---|
| Soğanlı, sarımsaklı yemek | Frenk soğanı veya uygun, parçacık içermeyen sarımsak aromalı yağ ile tatlandırma. | Hazır sos, et suyu ve baharat karışımlarında soğan-sarımsak olabilir. |
| Büyük buğday ekmeği/makarna porsiyonu | Pirinci, patatesi veya uygun porsiyon kinoayı öğünün tahıl/nişasta kısmında kullanma. | Her glutensiz ürün düşük FODMAP değildir. |
| Normal sütle hazırlanmış öğün | Laktozsuz süt veya uygun porsiyonda düşük laktozlu ürün. | Süt proteini alerjisi varsa laktozsuz ürün çözüm değildir. |
| Armut, elma veya büyük meyve karışımı | Uygun porsiyon mandalina, portakal veya kivi. | Bir meyve türüne ait miktar başka meyveye taşınmaz. |
| Büyük baklagil porsiyonu | Türü, işlem görme şekli ve porsiyonu doğrulanmış süzülmüş konserve seçenek. | Kuru, haşlanmış, konserve ve kavrulmuş ürün aynı değildir. |
| Ballı veya poliollü ürün | İçeriği ve porsiyonu plana uyan daha sade seçenek. | Bal, inülin, sorbitol ve mannitol gibi bileşenleri kontrol edin. |
Profesyonel diyet danışmanlığı almak ister misiniz?
Evet İstiyorumEkmek, yulaf ve süt ürünlerinde seçim
Düşük FODMAP diyeti, çölyak için uygulanan glutensiz diyetle aynı değildir. Buğdaydaki fruktanlar ile gluten proteini farklıdır. Glutensiz bir üründe bal, inülin veya meyve konsantresi bulunabilir; ön yüzdeki ibare tek başına yeterli olmaz. Yulaf da uygun porsiyonda kullanılabilen seçeneklerdendir. [6]
Kahvaltıda ekmeği tamamen çıkarmak yerine uygunluğu doğrulanmış ürünü seçip yanına yumurta, tolere edilen peynir ve sebze koyabilirsiniz. Paketli ürünün dilim gramı, kendi kestiğiniz kalın dilimden farklıdır. Yulafı kullanacaksanız kuru gramını kaydedin; pişince su çekerek ağırlaşması aynı miktarda yulaf yediğiniz gerçeğini değiştirmez.
Sütle ilgili sorun yalnız laktozsa laktozsuz süt, yoğurt ve peynir seçenekleri üzerinden daha dar bir düzen kurulabilir. Her bitkisel içecek de otomatik olarak uygun değildir; üretildiği hammadde ve eklenen bileşenler değişir.
Leblebi, nohut ve yeşil mercimek yenir mi?
Baklagillerdeki bazı FODMAP bileşenleri suya geçebilir. Konserve ürünün suyunu dökmek, süzüp durulamak değerlendirmeyi değiştirir. Monash’ın verdiği örneklerden biri ¼ su bardağı, yaklaşık 42 g konserve nohuttur. Ölçü süzülmüş ürün içindir; bir kâse kuru nohut veya aynı gram leblebi için kullanılamaz. [7]
Leblebi için konserve nohut miktarından güvenli porsiyon türetmeyin. Kuru, konserve ve kavrulmuş nohut arasındaki ölçü farkı burada da geçerlidir. Ürüne özgü test edilmiş bir porsiyon bulunmadığında “sınırsız serbest” demek de bütün kişilere kalıcı yasak koymak da doğru olmaz. Yeşil mercimekte de kuru ağırlık, pişmiş ağırlık ve konserve ürün ayrımını kaydedin.
Düşük FODMAP için örnek günlük menü
Menü, uygulamaya uygunluğu değerlendirilmiş bir yetişkin için öğün kurma örneğidir. Yazılan gramlar klinik FODMAP eşiği değildir; özellikle sebze, meyve, ekmek ve işlenmiş ürünlerin test edilmiş porsiyonu ayrıca kontrol edilir. Enerji veya protein toplamı hesaplanmış bir reçete değildir.
| Öğün | Örnek | Hazırlama ayrıntısı |
|---|---|---|
| Kahvaltı | 1–2 yumurta, uygunluğu doğrulanmış ekmekten bir porsiyon, salatalık; gerekirse laktozsuz süt. | Omlete soğan eklemeyin; ekmeğin içeriğini ve porsiyonunu kontrol edin. |
| Öğle | 120 g sade pişmiş tavuk, 100 g pişmiş pirinç, plana uygun havuç ve marul. | Tavuk ağırlığı yenebilir pişmiş kısım; hazır marinadın içeriği farklı olabilir. |
| Akşam | 120 g sade pişmiş balık, 150 g sade haşlanmış patates, uygun sebze porsiyonu. | Limon ve zeytinyağıyla hazırlayın; sarımsaklı sosu ayrıca değerlendirin. |
| Açlık varsa | Plana uygun porsiyon kivi veya mandalina; başka bir zamanda sade laktozsuz yoğurt. | Meyve, kuruyemiş ve yoğurdu büyük bir karışım kâsesinde üst üste eklemek yerine toplamı izleyin. |
Pirinci zaman zaman kinoa ile değiştirmek isterseniz pişmiş kinoanın gramına göre besin hesabı öğünün enerji ve protein katkısını karşılaştırmaya yardımcı olur. Besin değeri hesabı, FODMAP laboratuvar ölçümünün yerine geçmez. Kinoa miktarı pişmiş olarak tartılmalıdır.
Basit bir akşam yemeği için balığı ayrı pişirin, patatesi haşlayın, sebzeyi limon ve ölçtüğünüz zeytinyağıyla tamamlayın. Böylece tek bir yemeğin içinde soğan, sos, süt ve tatlandırıcı gibi birçok değişken birikmez. Yağı veya baharatı azaltmak kişisel toleransla ilgili olabilir; FODMAP miktarıyla aynı ölçüm değildir.
Kişiye özel online diyet programı. Hemen başlayın!
Online Randevu AlYeniden ekleme günlüğü nasıl tutulur?
Diyetisyenle seçilen deneme besini ve miktarı önceden yazılır. Diğer öğünler mümkün olduğunca benzer tutulur; aynı gün birkaç yeni grubu eklemek yorumu güçleştirir. Amaç rahatsızlığa dayanmak değil, hangi miktarın sizin için uygun olduğunu bulmaktır. Besin alerjisi şüphesinde evde deneme yapılmaz.
| Kaydedilecek bilgi | Örnek kayıt biçimi | Neden işe yarar? |
|---|---|---|
| Besin ve miktar | Ürün adı, marka/tarif, yenebilir gram veya mL. | “Biraz yedim” yerine karşılaştırılabilir bir ölçü sağlar. |
| Zaman ve öğün | Saat, birlikte yenilenler, önceki öğünle aralık. | Tek besin ile karma öğün etkisini ayırmaya yardım eder. |
| Yakınma ve günlük koşullar | Belirti, şiddeti, dışkılama; stres, uyku ve ilaç değişikliği. | Her dalgalanmayı son yenilen besine bağlamayı önler. |
Kahve, hamburger ve dışarıda yemek
Kafein bazı kişilerde bağırsak yakınmalarını etkileyebilir; bu, FODMAP içeriğinden ayrı bir konudur. Kahvenin miktarı, eklenen süt ve şurup birlikte değerlendirilir. Kahveyi herkese yasaklamak yerine kendi kayıtlarınızdaki ilişkiye bakın. [8]
Sade köftenin içeriğiyle hazır hamburger aynı değildir. Ekmek, soğan, sarımsaklı sos, pane ve marinadı sorun. Bir restoran zincirinin bütün menüsünü uygun kabul etmek yerine siparişin gerçek bileşenlerini öğrenin; bilgi alınamıyorsa içeriği daha kolay doğrulanabilen bir öğün seçin.
Kısıtlamanın sonunu da birlikte planlayalım
Öğünlerinizi, deneme süresini ve besinleri yeniden ekleme adımlarını günlük yaşamınıza göre düzenleyebiliriz.



